Cement reageert met water onder vorming van hydraten. Men noemt deze reactie de hydratatie, ook wel ‘binding’ van cement. Naast een hydraat, of ‘cementsteen’, ontstaat calciumhydroxide, ook wel ‘vrije kalk’ genaamd. Deze vrije kalk komt dus niet als zodanig in het cement voor, maar wordt tijdens de reactie met water gevormd. Vrije kalk is oplosbaar in water en kan dus op deze wijze door de poriën van mortel worden verplaatst naar het oppervlak. Als het water verdampt blijft vrije kalk op het oppervlak achter en zet zich daarop af in de vorm van witte uitslag.
Hoe kan het risico van witte uitslag worden beperkt?
Wij richten ons onderzoek naar het voorkomen van witte uitslag op 2 punten:
- 1. Vermindering van watertransport door de mortel. Er zijn 3 mogelijkheden om dit te bereiken:
- a. het gebruik van hydrofobeermiddelen
- b. het optimaliseren van de pakking van het toeslagmateriaal van de mortel
- c. het gebruik van bindmiddelen die tot een zeer dichte structuur van de mortel leiden
- Ad a.) Het gebruik van hydrofobeermiddelen kan niet bij alle mortels worden toegepast, omdat het de kans van verbranding van de mortel vergroot. Een gehydrofobeerde mortel vraagt om meer aandacht bij het nabehandelen.
- Ad b.) Een goede dichte korrelpakking verhoogt de kwaliteit van mortels in meerdere opzichten. Vooral de doorlaatbaarheid van de mortel, door het verminderen of verkleinen van de poriën, neemt sterk af.
- Ad c.) Het gebruik van tras als bindmiddel maakt de structuur van de voegmortel dichter en bindt tevens vrije kalk.
- 2. Toepassing van bindmiddelen die bij de reactie met water minder vrije kalk opleveren. Hoogovencementen produceren bij de reactie met water minder kalk, maar zijn ook gevoelig voor verbranding. Daarnaast heeft gehydrateerde hoogovenslak soms een blauwe kleur die lang niet altijd helemaal verdwijnt. Het is onze ervaring, dat een optimalisatie van de korrelpakking (om op deze wijze watertransport te voorkomen) het risico van witte uitslag het meest beperkt. Wij hebben onze mortels dan ook geoptimaliseerd door waar mogelijk deze te hydrofoberen, een juiste korrelverdeling van het toeslagmateriaal en door de toepassing van tras. Uiteraard blijven ook wij ons richten op onderzoek naar en verbetering van onze mortels.
Hoe kan het risico van witte uitslag worden geminimaliseerd?
Om de kans op witte uitslag te minimaliseren, adviseren wij u bij de uitvoering van metsel- en voegwerk de volgende voorzorgsmaatregelen te nemen:
- 1. Met betrekking tot de mortel: Bescherm jong metselwerk tegen regen en bevriezing door het af te dekken. Houd folie vrij van het metselwerk, zodat er altijd geventileerd wordt achter de folie. Zorg voor een goede voor- en nabehandeling.
- 2. Raadpleeg ook de informatie van (bak)steenfabrikanten. Meer informatie over witte uitslag en preventie vindt u in de CUR aanbeveling 61 en op de website van het Koninklijk Verbond van Nederlandse Baksteenfabrikanten; www.knb-baksteen.nl. Voor meer informatie over onze mortels verwijzen wij u naar onze verwerkingsadviezen en productinformatiebladen. De uittreding van vrije kalk is en blijft een normale reactie bij elke cementgebonden mortel en is daardoor niet uit te sluiten. Garanties op het uitblijven van witte uitslag kunnen dan ook niet worden gegeven. Door een optimalisatie van onze mortels en het volgen van de verwerkingsadviezen van zowel uw mortelleverancier als uw stenenleverancier, kunt u de kans op witte uitslag aanzienlijk verkleinen.
Hoe kan witte uitslag worden behandeld?
Als witte uitslag toch optreedt en u van mening bent dat de uitslag esthetisch niet acceptabel is, dan rest slechts het reinigen van het baksteenmetselwerk. Het reinigen gebeurt met behulp van een reinigingsmiddel. Het is raadzaam dit te overleggen met de steenleverancier. Wij adviseren u eerst een proef op te zetten op een klein gedeelte van de gevel en wel op een onopvallende plek, alvorens over te gaan tot reiniging. Voor het verwijderen van witte uitslag zijn diverse reinigingsmiddelen in de handel.
